İnternet Adresi Uzantıları ve Doğru Alan Adı Seçimi

İnternet adresi uzantısı, bir alan adında son noktadan sonra gelen kısımdır: yilmaz.tc adresindeki .tc ya da ornek.com.tr adresindeki .com.tr gibi. Teknik adıyla üst düzey alan adı (TLD) denen uzantılar üç gruba ayrılır: .com, .net, .org gibi genel uzantılar, .tr ya da .de gibi ülke kodlu uzantılar ve .shop, .blog, .istanbul gibi yeni nesil uzantılar. Hangisini seçeceğiniz; hedef kitlenizin nerede olduğuna, isminizin hangi uzantıda boş olduğuna ve yenileme maliyetine bağlıdır.

Bir adresin parçalarını (protokol, alan adı, yol) merak ediyorsanız URL nedir yazısına bakabilirsiniz; burada yalnızca uzantı kısmına ve iyi bir alan adının nasıl bulunacağına odaklanıyorum.

.com, .net, .org: herkese açık genel uzantılar

.com: Ticari siteler için çıkmış olsa da her türden site kullanır ve en çok bilinen uzantıdır. İnsanlar bir markanın adresini tahmin ederken ilk akla gelen genelde budur; bu yüzden isminiz boşsa çoğu marka için ilk tercih olmaya devam ediyor.
.net: Başlangıçta ağ ve internet hizmeti veren kuruluşlar için düşünülmüştü, bugün .com'un alternatifi olarak kullanılıyor.
.org: Dernek, vakıf ve topluluklarla özdeşleşmiştir, ama kayıt için kuruluş belgesi istenmez.
.edu ve .gov: Kısıtlı uzantılardır ve esas olarak ABD'deki eğitim ve devlet kurumlarına verilir. Türkiye'deki üniversiteler .edu.tr, kamu kurumları .gov.tr kullanır.

Genel uzantılar ICANN'in kurallarına tabidir ve ICANN tarafından akredite edilmiş kayıt firmaları üzerinden satılır.

.com.tr, .tr ve Türkiye'ye özel uzantılar

Türkiye'nin ülke kodu .tr'dir. Teknik olarak ornek.com.tr adresindeki üst düzey alan .tr'dir; .com.tr, .net.tr, .org.tr, .gen.tr gibi uzantılar onun altındaki ikinci düzey alanlardır. .tr uzantılı alan adlarının kaydı 2022'den bu yana Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu bünyesindeki TRABİS (.tr Ağ Bilgi Sistemi) üzerinden, yetkilendirilmiş kayıt kuruluşları aracılığıyla yapılıyor.

TRABİS döneminde kurallar sadeleşti:

.com.tr, .net.tr, .org.tr gibi uzantılar artık belge istenmeden, ilk başvurana tahsis ediliyor. Eskiden .com.tr almak için ticaret unvanı ya da marka belgesi gerekiyordu.
Doğrudan .tr uzantılı adresler (ornek.tr gibi) de alınabiliyor.
.edu.tr, .gov.tr, .k12.tr, .bel.tr, .av.tr, .dr.tr gibi bazı uzantılar ise hâlâ bir kuruma ya da mesleğe bağlı ve belge gerektiriyor.
Belgesiz alınan bir alan adı üzerinde marka ya da ticaret unvanı hakkı olan biri hak iddia ederse, anlaşmazlık TRABİS'in uyuşmazlık çözüm sürecinde değerlendirilebiliyor.

Kurallar zaman zaman güncellendiği için kayıttan önce TRABİS sitesindeki güncel koşullara bakmak iyi olur.

Küçük bir not: Türkiye'de ilgi gören .tc uzantısı T.C. kısaltmasını çağrıştırsa da aslında Turks ve Caicos Adaları'nın ülke kodudur; bu sitenin adresi de böyle. Uzantıyı bilerek seçtiğiniz sürece sorun yok, ama .tc'nin Türkiye ile resmi bir bağı olmadığını bilmek gerekir.

Yeni nesil uzantılar: .shop, .blog, .app, .istanbul

ICANN'in 2010'ların başında başlattığı programla yüzlerce yeni uzantı açıldı. Bugün meslek (.law, .dentist), sektör (.shop, .tech, .travel), şehir (.istanbul, .ist, .berlin) ve marka uzantıları (.google ya da .bmw gibi şirketlerin kendi uzantıları) bulunuyor. Yeni uzantılar, .com'da isminiz doluysa kısa ve anlamlı bir adres bulmanızı sağlayabilir.

Seçmeden önce şunları kontrol edin:

Yenileme fiyatı: Bazı yeni uzantılar ilk yıl çok ucuza satılır, yenilemede fiyat birkaç katına çıkar. Bazı kısa ve anlamlı isimler ise "premium" olarak işaretlenir ve her yıl yüksek bedelle yenilenir.
Zorunlu HTTPS: .app, .dev ve .page gibi uzantılar tarayıcıların HSTS ön yükleme listesindedir; bu adresler yalnızca geçerli bir SSL sertifikasıyla açılır.
Tanınırlık: Ziyaretçi alışık olmadığı bir uzantıyı yazarken sonuna alışkanlıkla .com ekleyebilir, e-posta adresinizi yanlış yazabilir.
İtibar: Çok ucuza satılan bazı uzantılar istenmeyen posta gönderenler tarafından yoğun kullanıldığı için, bu uzantılardan gelen e-postalara bazı filtreler daha şüpheli yaklaşabiliyor.

Uzantı Google'daki sıralamayı etkiler mi

Doğrudan bir sıralama avantajı yoktur. Google, yeni nesil uzantıların diğer genel uzantılar gibi değerlendirildiğini ve uzantıdaki kelimenin (.istanbul ya da .shop gibi) sıralamaya katkı sağlamadığını açıkça belirtmiştir. Bir .shop adresi, sırf uzantısı yüzünden alışveriş aramalarında öne çıkmaz.

Ülke kodlu uzantılarda durum biraz farklıdır. Google Search Central belgelerine göre .tr gibi ülke kodlu uzantılar, sitenin o ülkeye yönelik olduğunun güçlü bir işaretidir. Google, .io, .co, .me, .tv gibi bazı ülke kodlarını ise genel uzantı gibi işler ve belli bir ülkeye bağlamaz. Bunun pratik sonuçları:

Yalnızca Türkiye'ye hizmet veriyorsanız .com.tr ya da .tr yerel sinyali güçlendirir.
Birden çok ülkeye hitap edecekseniz .tr gibi bir ülke uzantısı sizi o ülkeye bağlayabilir; .com ile dil klasörleri ve hreflang işaretlemesi daha esnek bir yapı sunar. Bunu uluslararası SEO yazısında ayrıntılı anlattım.
.com kullanan ama Türkiye'de müşteri arayan bir işletme için Türkçe içerik, yerel adres ve Google İşletme Profili gibi sinyaller uzantıdan daha belirleyicidir; bunları yerel SEO yazısında topladım.

Akılda kalan bir alan adı bulmak için sorulacak sorular

Uzantıdan önce ismin kendisi gelir. Bir alan adını satın almak kolaydır, iyisini bulmak zaman ister; acele seçilen bir isim yıllarca taşıyacağınız bir yük olabilir. Adaylarınızı şu sorulardan geçirin:

Telefonda söylendiğinde doğru yazılıyor mu? Birine adresinizi sesli söyleyip yazmasını isteyin. Harf tekrarları, tireler, rakamla mı yazıyla mı yazılacağı belirsizliği (4 mü, dört mü) bu testte hemen ortaya çıkar.
Kısa ve tek parça mı? Kısa isimler hatırlanır; kartvizite, araç giydirmesine, e-posta adresine rahat sığar.
Markalaşabilir mi? "en-ucuz-mobilya-istanbul" gibi kelime dizisi isimler akılda kalmaz. Alan adında anahtar kelime olması tek başına sıralama getirmez; marka olabilecek bir isim uzun vadede daha çok iş görür.
Türkçe karakter içeriyor mu? ı, ş, ğ, ü, ö, ç içeren alan adları teknik olarak kaydedilebilir, ama tarayıcıda ve e-postada karakter dönüşümü yüzünden sorun çıkarabilir. Türkçe karaktersiz sürümü tercih etmek daha güvenlidir.
Başka bir markaya benziyor mu? Bilinen bir markanın adını ya da bir harfi değiştirilmiş halini kullanmak hem kafa karıştırır hem de hukuki sorun doğurabilir. İsmi seçmeden önce TÜRKPATENT'in marka araştırmasında kontrol etmek iyi bir alışkanlıktır.
Sosyal medyada da boş mu? Aynı ismi sosyal medya hesaplarında da kullanabilmek markanın bütünlüğünü korur.

Aynı ismi birden fazla uzantıda almak gerekir mi

Markanız oturduysa ana uzantının yanında bir-iki yakın uzantıyı (örneğin .com kullanıyorsanız .com.tr'yi) ve sık yapılan yazım hatalarını almak, başkasının bu adresleri kullanmasının önüne geçer. Ek alan adlarına ayrı site kurulmaz; hepsi ana adrese 301 ile yönlendirilir, böylece aynı içerik birden çok adreste yayınlanmamış olur.

Her ek alan adının her yıl ayrı yenileme bedeli olduğunu da hesaba katın. Küçük bir işletme için ana adres ve en olası tek alternatif çoğu zaman yeter. Alan adı dahil yıllık giderlerin toplamını web sitesi yıllık ücretleri yazısında kalem kalem ele aldım.

Uzantı seçimi: soru ve cevap

İstediğim isim .com'da alınmışsa ne yapmalıyım?

Önce adresin gerçekten kullanılıp kullanılmadığına bakın; boş bekleyen bir alan adı bazen satışa açıktır, ama fiyatı yüksek olabilir. Çoğu zaman isme kısa bir ek koymak (firma adı ile sektör gibi) ya da Türkiye'ye hizmet veriyorsanız .com.tr veya .tr seçmek daha mantıklıdır. Aynı isimdeki .com'un bir rakibe ya da alakasız bir içeriğe ait olup olmadığını da kontrol edin, çünkü ziyaretçileriniz yanlışlıkla oraya gidebilir.

Siteyi başka bir uzantıya taşırsam sıralamalarım kaybolur mu?

Taşıma doğru yapılırsa sıralamalar zamanla yeni adrese geçer. Eski adresteki her sayfa yeni adresteki karşılığına 301 ile yönlendirilmeli ve taşıma Search Console'daki Adres Değişikliği aracıyla Google'a bildirilmelidir. Geçiş döneminde birkaç hafta dalgalanma görmek normaldir.

Alan adını satın alınca sonsuza kadar benim mi olur?

Hayır, alan adı süreli olarak kiralanır; genel uzantılarda bir yıldan on yıla kadar peşin kayıt yapılabilir. Yenilediğiniz sürece hakkınız devam eder; süre dolup tanınan ek süreler de geçerse alan adı serbest kalır ve başkası kaydedebilir.

Bir işletme için .net ya da .org kullanmak güven kaybettirir mi?

Uzantı tek başına güveni belirlemez; ziyaretçi sitenin içeriğine, iletişim bilgilerine ve genel görünüşüne bakar. Yine de .org'un dernek ve vakıf çağrışımı vardır ve ticari bir işletmede yanlış beklenti yaratabilir. .net ise .com'un dolu olduğu durumlarda makul bir alternatiftir.

Alan adını seçtikten sonraki adımlar, yani hosting, altyapı ve yayına alma, web sitesi kurma rehberinde sırayla anlatılıyor.