URL Nedir? Parçaları ve SEO Uyumlu URL

URL, internetteki bir kaynağın, yani bir web sayfasının, görselin, PDF dosyasının ya da videonun tam adresidir. İngilizce Uniform Resource Locator ifadesinin kısaltmasıdır ve Türkçeye "Tekdüzen Kaynak Bulucu" olarak çevrilir. Tarayıcının adres çubuğunda gördüğünüz https://yilmaz.tc/blog/url-nedir gibi satırların her biri bir URL'dir.

Bir URL tarayıcıya üç şey söyler: kaynağa hangi yöntemle ulaşılacağını, kaynağın hangi sunucuda durduğunu ve o sunucunun içinde nerede olduğunu. Bunu görmenin en kolay yolu, bir örneği parçalarına ayırmak.

Bir URL'yi parça parça okuyalım

Aşağıdaki adres, bir URL'nin içerebileceği parçaların neredeyse hepsini barındırıyor:

https://www.ornek.com.tr:443/blog/kis-lastigi?marka=x&sayfa=2#fiyatlar

Parça	Örnekteki karşılığı	Ne işe yarar
Şema (protokol)	`https://`	Tarayıcının sunucuyla hangi kurallarla konuşacağını belirtir. https, bağlantının şifreli olduğunu gösterir.
Alt alan adı	`www`	Alan adının altında açılmış bir bölüm. `blog.`, `magaza.`, `panel.` gibi başka alt alan adları da olabilir.
Alan adı	`ornek.com.tr`	Sitenin internetteki adı. Sondaki `.tr` ülke kodlu üst düzey alan adı, `.com.tr` ise onun altındaki ticari uzantıdır.
Port	`:443`	Sunucudaki kapı numarası. https için 443, http için 80 varsayılandır; varsayılan kullanıldığında adreste yazılmaz.
Yol	`/blog/kis-lastigi`	Sunucunun içinde istenen sayfanın ya da dosyanın yeri.
Sorgu dizesi	`?marka=x&sayfa=2`	`?` ile başlar; `&` ile ayrılan anahtar=değer çiftlerinden oluşur. Filtreleme, sayfalama ve kampanya takibi için kullanılır.
Parça (fragment)	`#fiyatlar`	Sayfanın içindeki belirli bir bölüme atlar. Sunucuya gönderilmez, yalnız tarayıcıda işlenir.

Günlük hayatta gördüğünüz URL'lerin çoğu bu kadar kalabalık değildir. https://yilmaz.tc/seo gibi bir adreste yalnızca şema, alan adı ve yol vardır; port varsayılan olduğu için görünmez, sorgu dizesi ve parça da kullanılmamıştır.

URL, alan adı ve IP adresi aynı şey değil

Bu üç kavram sık karıştırılır. Aralarındaki ilişkiyi bir posta adresi gibi düşünebilirsiniz:

IP adresi (örneğin 203.0.113.10), sunucunun internetteki sayısal konumudur; bir binanın koordinatları gibi.
Alan adı (ornek.com.tr), bu sayısal adresin akılda kalan adıdır; binanın sokak adı ve kapı numarası gibi. Alan adını IP adresine çeviren sisteme DNS denir.
URL ise binanın içindeki belirli bir dairenin tam adresidir: hangi bina, hangi kat, hangi kapı.

Yani alan adı URL'nin yalnızca bir parçasıdır ve bir alan adının altında binlerce farklı URL bulunabilir. Alan adı uzantıları ve iyi bir ad seçmek hakkında daha fazlasını internet adresi uzantıları yazısında bulabilirsiniz.

Adres çubuğuna URL yazınca arka planda olanlar

Tarayıcı, alan adının hangi IP adresine karşılık geldiğini DNS sunucularına sorar.
O IP adresindeki sunucuyla bağlantı kurar. Adres https ise önce sunucunun güvenlik sertifikasını doğrular ve şifreli bir kanal açar.
Sunucuya yolu ve varsa sorgu dizesini içeren bir istek gönderir: "Bana /blog/kis-lastigi sayfasını ver."
Sunucu bir durum koduyla cevap verir. 200 her şeyin yolunda olduğunu, 301 sayfanın kalıcı olarak başka bir adrese taşındığını, 404 ise o adreste bir şey bulunamadığını gösterir. Son durumun anlamını ve SEO'ya etkisini 404 Not Found hatası yazısında ele aldım.
Tarayıcı gelen HTML'i işler; görselleri, stil ve betik dosyalarını her birinin kendi URL'sinden ayrıca ister ve sayfayı ekrana çizer.
Adreste # ile başlayan bir parça varsa, sayfa yüklendikten sonra o bölüme kaydırır.

Arama motoru dostu URL nasıl kurulur

Google, URL yapısı rehberinde adreslerin basit, mantıklı ve insanların okuyabileceği kelimelerden oluşmasını önerir. URL tek başına sıralamayı belirleyen büyük bir etken değildir; ama iyi kurulmuş bir adres hem botun siteyi düzgün taramasına hem de ziyaretçinin tıklamadan önce sayfanın ne hakkında olduğunu anlamasına yardım eder. Uygulamada şu kurallar işe yarar:

Okunur kelimeler kullanın. /urun.php?id=4821 yerine /kis-lastigi hem akılda kalır hem de paylaşıldığında güven verir.
Kelimeleri tireyle ayırın. Google, tireyi (-) kelime ayracı olarak okur. Alt çizgi (_) ya da bitişik yazım kelimelerin ayırt edilmesini zorlaştırır.
Küçük harf kullanın. Sunucuların çoğunda yol kısmı büyük-küçük harfe duyarlıdır; /Blog ile /blog iki ayrı adres sayılabilir.
Kısa ve konuya odaklı tutun. Bağlaçları, tarihleri ve gereksiz klasör katmanlarını çıkarın. İçinde yıl geçen bir adres, içerik güncellendiğinde eskimiş görünür.
Gereksiz parametrelerden kaçının. Oturum kimlikleri, sıralama ve filtre parametreleri aynı içeriğin onlarca farklı adresle taranmasına yol açabilir.
Adresi kalıcı tutun. Yayımlanmış bir URL'yi değiştirmek zorunda kalırsanız eski adresi 301 ile yenisine yönlendirin. Siteyi http'den https'e taşırken gereken kuralları .htaccess ile SSL yönlendirme yazısında bulabilirsiniz.
Tek bir biçim seçin. www'lu ve www'suz, sonu eğik çizgiyle biten ve bitmeyen sürümlerden birini esas alıp diğerlerini ona yönlendirin. Aksi halde aynı sayfa birden fazla adreste yaşar.

Türkçe karakterli URL kullanılır mı?

Teknik olarak kullanılabilir. Alan adlarında Türkçe karakter, tarayıcıların arka planda xn-- ile başlayan bir koda (punycode) çevirdiği uluslararası alan adı sistemiyle mümkündür. Yol kısmındaki ç, ğ, ı, ö, ş, ü harfleri ise yüzde kodlamasıyla taşınır: /çiçek adresi kopyalanıp bir yere yapıştırıldığında /%C3%A7i%C3%A7ek olarak görünebilir.

Google bu adresleri anlayabilir; sorun daha çok paylaşımda çıkar. E-postada, mesajlaşma uygulamalarında ve bazı eski sistemlerde adres okunmaz bir kod yığınına dönüşür. Bu yüzden Türkçe sitelerin büyük çoğunluğu yol kısmında harfleri karşılıklarına çevirir: ç→c, ğ→g, ı→i, ö→o, ş→s, ü→u. "Çiçek siparişi" için /cicek-siparisi gibi.

Bu dönüşümü kendi yazılımınızda otomatik yapıyorsanız bir tuzağa dikkat edin: büyük "İ" harfi bazı küçük harfe çevirme fonksiyonlarında tek bir "i" yerine "i" ile ayrı bir nokta işaretine dönüşür. Sonraki temizlik adımı bu işareti tireye çevirirse "İzmir" kelimesi i-zmir olarak çıkar. Türkçe harfleri küçük harfe çevirmeden önce elle dönüştürmek bu sorunu önler.

URL'ler hakkında sık karıştırılan noktalar

Link ile URL aynı şey mi?

Yakın ama aynı değil. URL bir adrestir; link (bağlantı) ise bir sayfada tıklanabilen ve sizi o adrese götüren öğedir. HTML'de bağlantının gittiği yer href özelliğine yazılan URL'dir, üzerinde görünen yazı ise bağlantı metnidir.

URI ile URL arasındaki fark nedir?

URI (Uniform Resource Identifier) bir kaynağı tanımlayan her türlü dizeyi kapsayan genel addır. URL, kaynağın nerede olduğunu ve ona nasıl ulaşılacağını da söyleyen bir URI türüdür. Her URL bir URI'dir; ama örneğin bir kitabı ISBN numarasıyla tanımlayan urn:isbn:... biçimindeki bir dize URI olduğu halde URL değildir, çünkü kitaba nereden ulaşılacağını söylemez.

Bir URL en fazla kaç karakter olabilir?

Standartlar kesin bir üst sınır koymaz; sınırı tarayıcılar ve sunucular belirler. Eski Internet Explorer sürümlerinin 2.083 karakterlik sınırı yüzünden bu sayı hâlâ sık anılır, site haritası protokolü de adresleri 2.048 karakterin altında tutmayı ister. Okunabilir bir sayfa adresi zaten bu sınırların çok altında kalır.

URL kısaltma servisleri SEO'ya zarar verir mi?

Kısaltılmış bağlantılar birer yönlendirmedir ve sosyal medyada ya da basılı materyalde paylaşmak için kullanılabilir. Ancak kendi sitenizin içinde, menüde ya da yazılar arasında kısaltılmış adres kullanmak gereksiz bir yönlendirme katmanı ekler; site içinde her zaman gerçek URL'yi kullanın.

Yeni bir site kuruyor ya da mevcut sitenizin adres yapısını değiştirmeyi düşünüyorsanız, bunu yayına almadan önce planlamak sonradan yüzlerce yönlendirme yazmaktan çok daha kolaydır. Adres yapısını baştan doğru kurmak, web tasarım projelerinde ilk karar verdiğim konulardan biridir.